Autofagia to po grecku dosłownie „samozjadanie”, a odkrycie jej mechanizmów zostało w 2016 roku nagrodzone Noblem. Spermidyna, jedna z poliamin badanych w tym kontekście, naturalnie występuje w fermentowanej soi, czyli także w naszym natto. Zebrałem tu, co o obu pojęciach wiadomo na pewno: skąd wzięły się ich nazwy i co faktycznie pokazują badania, a czego z nich wprost nie wynika.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj dietę i suplementy z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- Spermidyna to poliamina obecna we wszystkich żywych komórkach, naturalnie występująca m.in. w fermentowanej soi, kiełkach pszenicy i serach dojrzewających.
- Autofagia to komórkowy proces rozkładu i recyklingu zużytych elementów komórki, którego mechanizmy opisał Yoshinori Ohsumi, nagrodzony za to Noblem w 2016 roku.
- Dane o wpływie spermidyny na autofagię pochodzą głównie z badań in vitro i na modelach zwierzęcych, nie z badań klinicznych na ludziach.
- W Unii Europejskiej spermidyna nie ma autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozp. WE 1924/2006), dlatego opisujemy ją od strony biologii i nazewnictwa, nie obiecywanego działania.
- Natto, jako fermentowana soja, jest jednym z naturalnych źródeł spermidyny.
Skąd wzięła się nazwa spermidyna
Spermidyna należy do poliamin, niewielkiej grupy związków azotowych obecnych w każdej komórce, od bakterii po człowieka. Cała ta rodzina związków (obok spermidyny należy do niej też spermina) zawdzięcza nazwę nasieniu (łac. sperma), bo właśnie tam po raz pierwszy zwrócono na nie uwagę. Dziś wiadomo, że poliaminy nie mają nic wspólnego wyłącznie z rozrodem: są potrzebne każdej dzielącej się komórce, więc występują też w roślinach, grzybach i produktach fermentowanych, w tym w naszym natto.
Czym jest autofagia i skąd jej nazwa
„Autofagia” to greckie złożenie: „auto” znaczy sam, a „phagein” jeść. Nazwa dobrze opisuje sam mechanizm: komórka rozkłada własne, zużyte lub uszkodzone składniki (białka, organelle) i wykorzystuje je ponownie, zamiast po prostu je gromadzić. To podstawowy proces biologii komórki, znany od dziesięcioleci, ale jego molekularne mechanizmy opisał dopiero japoński biolog Yoshinori Ohsumi, za co w 2016 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. To uznanie dla odkrycia w podstawowej biologii komórki, a nie potwierdzenie działania jakiegokolwiek suplementu czy składnika diety.
Co opisują badania nad spermidyną i autofagią
W literaturze naukowej spermidyna jest opisywana jako związek, który w warunkach laboratoryjnych może wpływać na nasilenie autofagii. Te obserwacje pochodzą przede wszystkim z badań in vitro (na hodowlach komórkowych) oraz z badań na modelach zwierzęcych. Wyniki uzyskane w probówce i na zwierzętach nie przekładają się automatycznie na efekty u człowieka po spożyciu doustnym, a badania kliniczne z udziałem ludzi są nieliczne i mają zróżnicowane wyniki.
Autofagia, długowieczność i to, czego nie obiecujemy
Warto rozdzielić dwie sprawy, które łatwo się ze sobą mylą. To, że mechanizmy autofagii istnieją i zostały opisane naukowo, jest faktem, potwierdzonym zresztą Noblem dla Ohsumiego. Zupełnie inną sprawą jest to, czy spożycie spermidyny z dietą wydłuża życie człowieka, na co dowodów klinicznych wciąż brakuje, a dostępne dane pochodzą głównie z modeli zwierzęcych. Nie przypisujemy naszemu natto ani zawartej w nim spermidynie działania przedłużającego życie ani „aktywującego” autofagię. Pewne jest tylko to, że spermidyna naturalnie występuje w fermentowanej soi, z której robimy nasze natto.
Naturalne źródła spermidyny
Spermidynę znajdziemy w wielu produktach spożywczych:
- natto i inne produkty z fermentowanej soi,
- kiełki pszenicy,
- sery dojrzewające,
- grzyby,
- rośliny strączkowe.
Spermidyna w naszym natto
Spermidyna jest naturalnym składnikiem fermentowanej soi, więc znajdziesz ją w całym naszym natto. Najwięcej mówi o niej świeże natto, bo to po prostu soja tuż po fermentacji, bez dalszego przetwarzania. Wytwarzamy je w Zielonej Górze z certyfikowanej ekologicznej soi.
Zobacz nasze świeże natto w sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Ze względu na zawartość witaminy K2 osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe (na przykład antagonistów witaminy K, takich jak warfaryna czy acenokumarol) powinny skonsultować spożycie z lekarzem. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby przyjmujące leki na stałe powinny przed włączeniem nowych produktów do diety zapytać lekarza. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Podsumowanie
Spermidyna to poliamina obecna w wielu produktach spożywczych, w tym w naszym natto, a jej nazwa prowadzi do nasienia, gdzie po raz pierwszy zwrócono uwagę na tę grupę związków. Autofagia to opisany naukowo, nagrodzony Noblem proces „sprzątania” komórki. Dane o wpływie spermidyny na autofagię pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i zwierzęcych, a wniosków o długości życia człowieka na razie z nich wyciągać nie można. Natto warto traktować jako element zróżnicowanej diety, a nie obietnicę dłuższego życia.
Najczęściej zadawane pytania
Co dokładnie znaczy słowo „autofagia”?
To greckie złożenie: „auto” znaczy sam, a „phagein” jeść, czyli dosłownie „samozjadanie”. Nazwa opisuje proces, w którym komórka rozkłada i wykorzystuje ponownie własne zużyte składniki.
Skąd wzięła się nazwa spermidyna?
Spermidyna należy do poliamin, rodziny związków nazwanej od nasienia (łac. sperma), gdzie po raz pierwszy je zaobserwowano. Dziś wiadomo, że występują w każdej komórce, także roślinnej i grzybowej.
Czy spermidyna wydłuża życie?
Nie ma na to dowodów klinicznych u ludzi. Dostępne dane pochodzą głównie z badań in vitro i na modelach zwierzęcych, a Nobel z 2016 roku dotyczył odkrycia mechanizmów autofagii jako zjawiska biologicznego, nie potwierdzenia efektu przeciwstarzeniowego u człowieka.
Czy spermidyna ma w Unii Europejskiej potwierdzone działanie zdrowotne?
Nie. Spermidyna nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, dlatego rzetelny opis ogranicza się do budowy, pochodzenia i tego, co zmierzono w badaniach, a nie do działania.
Kto powinien zachować ostrożność ze spożyciem natto?
Ostrożność i konsultację z lekarzem warto zachować przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych, ze względu na zawartość witaminy K2. Natto zawiera soję, więc nie jest odpowiednie dla osób z alergią na soję.
Źródła
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, tekst na EUR-Lex
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2016, Yoshinori Ohsumi, „for his discoveries of mechanisms for autophagy”, NobelPrize.org
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Spermidyna nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
