PQQ brzmi jak nazwa prosto z podręcznika chemii, a naprawdę to niewielka cząsteczka, którą naukowcy najpierw znaleźli u bakterii, zanim odkryli, że jest też w naszym jedzeniu. W Zielonej Górze robimy natto z fermentowanej soi, a PQQ to jeden ze związków, które fermentacja zostawia w gotowym produkcie. Zebrałem tu, co o nim wiadomo na pewno: skąd wzięła się jego nazwa, jak go odkryto i gdzie występuje.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj dietę i suplementy z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- PQQ (pyrrolochinolinochinon) to niewielka cząsteczka o właściwościach redoks, czyli zdolna do udziału w przekazywaniu elektronów.
- Opisano go najpierw u bakterii, gdzie pełni funkcję kofaktora niektórych enzymów, zanim znaleziono go też w żywności.
- Naturalnie występuje w wielu produktach spożywczych, a natto, według pomiarów opisanych w literaturze, należy do bogatszych źródeł.
- W Unii Europejskiej PQQ jako izolowany, wyodrębniony składnik ma status nowej żywności, a jako związek nie ma autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006).
Czym jest PQQ i skąd jego nazwa
PQQ to skrót od pyrrolochinolinochinonu (z angielskiego pyrroloquinoline quinone). Nazwa opisuje budowę cząsteczki: łączy pierścień pirolowy, układ chinolinowy i grupę chinonową. Chinony to znana w chemii klasa związków biorących udział w reakcjach redoks, czyli w przekazywaniu elektronów. Do tej samej rodziny należy między innymi witamina K, która w naszym natto występuje w formie K2 (MK-7). PQQ po raz pierwszy opisano u bakterii w latach 60. i 70. XX wieku, jako grupę prostetyczną, czyli stały, niebiałkowy element niektórych enzymów zwanych dehydrogenazami. Dopiero później okazało się, że ten sam związek występuje też w żywności.
Gdzie występuje PQQ
PQQ jest szeroko rozpowszechniony w żywności, choć zwykle w niewielkich ilościach. Pomiary opisane w literaturze wskazują, że natto należy do produktów o stosunkowo wysokiej zawartości tego związku w porównaniu z innymi badanymi produktami spożywczymi. Poniższa tabela podaje wartości opisane w jednym z opracowań.
Zawartość PQQ w wybranych produktach
| Produkt spożywczy | Średnia zawartość PQQ (ng/g) | Źródło danych |
|---|---|---|
| Natto | do ok. 61 | Kumazawa i wsp., 1995 |
| Zielona papryka | ok. 28 | Kumazawa i wsp., 1995 |
| Kiwi | ok. 21 | Kumazawa i wsp., 1995 |
| Mleko pełne | < 10 | Kumazawa i wsp., 1995 |
W cytowanym badaniu (Kumazawa i wsp., 1995) zawartość wolnego PQQ we wszystkich badanych produktach mieściła się w zakresie 3,7 do 61 ng/g, a natto należało do najbogatszych źródeł. Wartości dotyczą konkretnego badania i mogą się różnić w zależności od próbki oraz metody pomiaru.
Co wiadomo z badań
Badania nad PQQ prowadzono głównie w warunkach laboratoryjnych (in vitro) oraz na modelach zwierzęcych, opisując jego właściwości redoks i rolę kofaktora enzymatycznego u bakterii. W 2003 roku w czasopiśmie Nature ukazała się praca sugerująca, że PQQ może być istotnym czynnikiem odżywczym dla ssaków, stąd bywa czasem nazywany związkiem witaminopodobnym. Nie ma jednak formalnego statusu witaminy, a wyniki uzyskane w probówce i na zwierzętach nie przekładają się automatycznie na efekty u człowieka po spożyciu. Badań klinicznych z udziałem ludzi jest niewiele i są zróżnicowane metodologicznie, dlatego nie przypisujemy PQQ konkretnego działania.
PQQ w naszym natto
Natto powstaje, gdy ugotowaną soję fermentujemy bakterią Bacillus subtilis natto. W tym procesie w produkcie pojawiają się różne związki: PQQ, witamina K2 w formie MK-7, enzym nattokinaza, a także żywe kultury bakterii fermentacyjnych. To opis składu, nie deklaracja działania zdrowotnego. Z wymienionych składników tylko przy witaminie K wolno mówić o konkretnej roli (pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi i w utrzymaniu prawidłowych kości), PQQ i nattokinaza takiej podstawy nie mają. Najwięcej PQQ znajdziesz w naszym świeżym natto, bo to po prostu soja tuż po fermentacji, bez dalszego przetwarzania. Wytwarzamy je w Zielonej Górze z certyfikowanej ekologicznej soi.
Zobacz nasze świeże natto w sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Ze względu na zawartość witaminy K, osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K (na przykład warfarynę czy acenokumarol) powinny skonsultować spożycie natto z lekarzem. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Podsumowanie
PQQ to niewielka cząsteczka o właściwościach redoks, znana najpierw jako kofaktor enzymów bakteryjnych, a później opisana też w żywności, w tym w natto. Jego nazwa odzwierciedla budowę chemiczną związku, tak jak w przypadku wielu innych związków chemii organicznej. W Unii Europejskiej PQQ jako izolowany składnik podlega przepisom o nowej żywności, a badania nad jego działaniem u ludzi są dopiero na wczesnym etapie. Natto warto traktować jako element zróżnicowanej diety, a nie jak lek.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest PQQ?
To niewielka cząsteczka o właściwościach redoks, którą po raz pierwszy opisano u bakterii jako kofaktor niektórych enzymów. Później znaleziono ją też w żywności, w tym w natto.
Czy PQQ to witamina?
Nie ma formalnego statusu witaminy. Bywa czasem nazywana związkiem witaminopodobnym, bo sugerowano, że może być istotna w diecie ssaków, ale to określenie opisowe, nie status regulacyjny.
Jaki status ma PQQ w Unii Europejskiej?
PQQ jako izolowany, wyodrębniony składnik ma w UE status nowej żywności, więc jego stosowanie w tej formie podlega osobnym przepisom. To inna sprawa niż obecność PQQ jako naturalnego elementu żywności fermentowanej, takiej jak natto, gdzie występuje od zawsze jako część składu, a nie jako dodany surowiec. Jako związek PQQ nie ma też autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, dlatego nie przypisujemy mu konkretnego działania.
Czy natto jest dobrym źródłem PQQ?
Pomiary opisane w literaturze wskazują, że natto należy do produktów o stosunkowo wysokiej zawartości PQQ w porównaniu z innymi badanymi produktami spożywczymi.
Czy PQQ ma potwierdzone działanie u ludzi?
Badań klinicznych z udziałem ludzi jest niewiele i są zróżnicowane metodologicznie. Wyniki uzyskane w probówce i na modelach zwierzęcych nie przekładają się wprost na człowieka.
Czy spożycie natto wymaga ostrożności?
Ze względu na zawartość witaminy K osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować spożycie z lekarzem. Natto zawiera też soję, więc nie jest odpowiednie dla osób z alergią na soję.
Źródła
- Kumazawa T. i wsp. Levels of pyrroloquinoline quinone in various foods. Biochem J. 1995. PubMed
- Kasahara T., Kato T. A new redox-cofactor vitamin for mammals. Nature. 2003. Nature
- Jonscher K.R. i wsp. Pyrroloquinoline-Quinone Is More Than an Antioxidant. Biomolecules. 2021. MDPI
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 oraz EU Register of Nutrition and Health Claims (Komisja Europejska).
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. PQQ nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety ani produkt spożywczy nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
