Nazwa spermidyna brzmi jak coś prosto z laboratorium, a naprawdę pochodzi z odkrycia sprzed ponad trzystu lat: związek z tej samej rodziny po raz pierwszy opisano w nasieniu, stąd łacińska „sperma” w nazwie całej grupy. W Zielonej Górze fermentujemy soję na natto, a spermidyna to jedna z poliamin, których przybywa w tym procesie. Zebrałem tu, co o niej wiadomo na pewno: skąd wzięła się ta nazwa, jaką rolę poliaminy pełnią w komórkach i co pokazują badania.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj dietę i suplementy z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- Spermidyna to naturalna poliamina, obecna w każdej żywej komórce, której zawartość w natto rośnie podczas fermentacji soi przez Bacillus subtilis natto.
- Nazwę zawdzięcza nasieniu (łac. sperma), bo tam po raz pierwszy opisano kryształy z tej rodziny związków.
- W literaturze natto opisywano jako jedno z bogatszych żywnościowych źródeł poliamin.
- W Unii Europejskiej spermidyna nie ma autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozp. WE 1924/2006), dlatego opisujemy ją od strony chemii, historii odkrycia i tego, co zmierzono w badaniach.
- Większość danych pochodzi z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, które nie przekładają się wprost na efekty u człowieka.
Skąd wzięła się nazwa spermidyna
Spermidyna należy do rodziny poliamin razem ze sperminą i putrescyną. Wszystkie trzy nazwano od miejsca, gdzie po raz pierwszy zaobserwowano ich kryształy, czyli nasienia. Już w XVII wieku holenderski przyrodnik Antonie van Leeuwenhoek opisał w nasieniu drobne kryształki, a dwa wieki później chemicy nazwali wyizolowany z nich związek sperminą, od łacińskiego „sperma”. Spermidyna, krótszy łańcuchowo krewniak sperminy, dostała analogiczną nazwę, choć dziś wiadomo, że obie poliaminy występują praktycznie we wszystkich żywych komórkach, nie tylko w nasieniu, w tym w roślinach, zwierzętach i produktach fermentowanych takich jak natto. W produktach fermentowanych zawartość poliamin bywa wyższa niż w surowcu wyjściowym, ponieważ podczas fermentacji bakterie Bacillus subtilis natto rozkładają białka i tworzą nowe metabolity. To opis składu i procesu, a nie deklaracja działania zdrowotnego.
Jaką rolę poliaminy pełnią w organizmie
Poliaminy, w tym spermidyna, uczestniczą w podstawowych procesach komórkowych: replikacji DNA, syntezie białek i regulacji wzrostu komórek. W literaturze naukowej opisywano też ich związek z autofagią, czyli komórkowym mechanizmem usuwania zużytych struktur. Nazwa autofagia pochodzi z greki: „autos” znaczy sam, a „phagein” jeść, więc dosłownie to „samozjadanie”, termin ukuty w latach 60. XX wieku przez belgijskiego biochemika Christiana de Duve. To opisy mechanizmów badanych głównie w warunkach laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych, nie dowód na konkretne działanie zdrowotne u człowieka po spożyciu natto.
Co opisują badania
Zawartość spermidyny w natto
W badaniu Kobayashi i wsp. (2016) opisano, że proces fermentacji z udziałem Bacillus subtilis natto zwiększa zawartość poliamin w natto w porównaniu z niefermentowaną soją. Wcześniej Okamoto i wsp. (1997) zestawiali zawartość poliamin w różnych produktach spożywczych i fermentowanych, wskazując soję i jej przetwory jako źródła wyraźnie bogatsze w spermidynę.
Obserwacje z badań na ludziach
W badaniu interwencyjnym Soda i wsp. (2021) u osób stosujących przez dłuższy czas dietę bogatą w poliaminy (opartą na natto) stężenie sperminy we krwi było wyższe niż w grupie kontrolnej. To pokazuje, że poliaminy z pożywienia mogą być przyswajalne, ale pojedyncze badanie oceniające biomarker (poziom sperminy we krwi) nie dowodzi konkretnego efektu zdrowotnego.
Czego jeszcze nie wiadomo
Większość danych o spermidynie pochodzi z badań laboratoryjnych (in vitro) oraz na modelach zwierzęcych. Brakuje dużych, niezależnych badań klinicznych i konsensusu co do dawkowania, dlatego wyników z tych modeli nie przekładamy wprost na efekty u człowieka.
Jak włączyć natto do diety
Natto najlepiej spożywać bez długiego gotowania, ponieważ wysoka temperatura może wpływać na zawartość poliamin i innych związków powstających w fermentacji. Można je podawać z ryżem i warzywami jako element zróżnicowanej diety.
| Krok | Działanie | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| 1 | Wybierz natto z naturalnej fermentacji | Pełny przebieg fermentacji kształtuje skład produktu, w tym zawartość poliamin |
| 2 | Jedz natto kilka razy w tygodniu | Natto może być stałym elementem zróżnicowanej diety |
| 3 | Nie gotuj natto w wysokiej temperaturze | Wysoka temperatura może obniżać zawartość związków powstałych w fermentacji |
| 4 | Łącz z warzywami i pełnymi ziarnami | Sprzyja urozmaiceniu diety |
| 5 | Obserwuj reakcję organizmu | Pozwala dopasować ilość do indywidualnej tolerancji |
Spermidyna w naszym natto
Spermidyna jest naturalnym składnikiem każdej fermentowanej soi, więc znajdziesz ją w całym naszym natto. Najwięcej mówi o niej świeże natto, bo to po prostu soja tuż po fermentacji, bez dalszego przetwarzania. Wytwarzamy je w Zielonej Górze z certyfikowanej ekologicznej soi.
Zobacz nasze świeże natto w sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Ponieważ jest bogate w witaminę K2, w kilku sytuacjach warto zachować ostrożność.
Dotyczy to zwłaszcza osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (na przykład antagonistów witaminy K, takich jak warfaryna czy acenokumarol), które powinny skonsultować spożycie natto z lekarzem. Ostrożność zalecana jest też osobom przyjmującym inne leki na stałe oraz kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Podsumowanie
Spermidyna to naturalna poliamina z rodziny nazwanej od nasienia, gdzie ją pierwotnie zaobserwowano, choć dziś wiadomo, że występuje niemal we wszystkich żywych komórkach. Jej zawartość w natto rośnie podczas fermentacji soi przez Bacillus subtilis natto. Dostępne dane pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, które nie dowodzą związku przyczynowego z konkretnym efektem u człowieka. Natto warto traktować jako element zróżnicowanej diety, a nie jak lek.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego spermidyna nazywa się właśnie tak?
Spermidyna należy do rodziny poliamin razem ze sperminą, nazwanych od nasienia (łac. sperma), gdzie w XVII wieku po raz pierwszy opisano ich kryształy. Dziś wiadomo, że poliaminy występują praktycznie we wszystkich żywych komórkach, nie tylko tam, gdzie je pierwotnie odkryto.
Czym jest autofagia, o której mówi się przy poliaminach?
To komórkowy mechanizm usuwania zużytych struktur, którego nazwa pochodzi z greki: „autos” (sam) i „phagein” (jeść), czyli dosłownie „samozjadanie”. W literaturze opisywano związek poliamin z tym procesem głównie w badaniach laboratoryjnych i na modelach zwierzęcych.
Czy spermidyna z natto różni się od tej z suplementów?
W natto poliaminy występują w naturalnej matrycy żywności, w towarzystwie innych składników. To inna forma podania niż wyizolowany składnik w suplemencie.
Czy spermidyna ma w Unii Europejskiej potwierdzone działanie?
Nie. Spermidyna nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, dlatego rzetelny opis ogranicza się do budowy, historii odkrycia i tego, co zmierzono w badaniach, a nie do działania. Dostępne dane pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i na zwierzętach.
Czy natto jest bezpieczne dla każdego?
Dla większości osób zdrowych tak. Soja jest alergenem, a ze względu na zawartość witaminy K osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować spożycie natto z lekarzem.
Źródła
- Kobayashi K, Shimojo S, Watanabe S. Contribution of a Fermentation Process using Bacillus subtilis (natto) to High Polyamine Contents of Natto. Food Sci Technol Res. 2016.
- Soda K et al. Polyamine-Rich Diet Elevates Blood Spermine Levels and Inhibits Pro-Inflammatory Status: An Interventional Study. Med Sci (Basel). 2021. PubMed
- Okamoto A et al. Polyamine content of ordinary foodstuffs and various fermented foods. Biosci Biotechnol Biochem. 1997. PubMed
- Madeo F et al. Spermidine in health and disease. Science. 2018.
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 oraz rozporządzenie (UE) nr 432/2012; EU Register of Nutrition and Health Claims.
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Spermidyna nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
