Nattokinaza brzmi jak nazwa prosto z laboratorium, a naprawdę wzięła się z obserwacji na zwykłej płytce laboratoryjnej: w 1980 roku japoński badacz Hiroyuki Sumi zauważył, że ekstrakt z natto rozkłada nałożoną na nią warstwę fibryny wyraźnie szybciej niż inne testowane próbki. W Zielonej Górze fermentujemy soję na natto, a nattokinaza to jeden z enzymów, które powstają w tym procesie. Zebrałem tu, co o niej wiadomo na pewno: skąd wzięła się ta nazwa, jak nattokinaza powstaje i co pokazują badania.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj dietę i suplementy z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- Nattokinaza to enzym z grupy proteaz serynowych, powstający naturalnie podczas fermentacji soi przez bakterię Bacillus subtilis natto.
- Nazwę, złożoną z „natto” i końcówki „-kinaza” typowej dla enzymów, nadał jej dr Hiroyuki Sumi, który wyodrębnił ją w 1980 roku, badając rozkład fibryny na płytce laboratoryjnej.
- Najlepiej opisanym w literaturze mechanizmem jest rozkład fibryny w warunkach laboratoryjnych (in vitro).
- W Unii Europejskiej nattokinaza nie ma autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozp. WE 1924/2006), dlatego opisujemy ją od strony chemii, historii odkrycia i tego, co pokazują badania.
- Świeże natto zawiera też witaminę K2 w formie MK-7, białko, błonnik i żywe kultury bakterii fermentacyjnych.
Skąd wzięła się nazwa i jak odkryto nattokinazę
Nazwa nattokinazy łączy dwa elementy: „natto”, japońską potrawę z fermentowanej soi, i końcówkę „-kinaza”, typową dla nazw enzymów. Odkrycia dokonał w 1980 roku japoński badacz Hiroyuki Sumi. Testował wtedy różne substancje pod kątem zdolności do rozkładania fibryny, białka budującego skrzepy krwi, nakładając próbki na płytkę laboratoryjną pokrytą warstwą fibryny. Ekstrakt z natto rozłożył ją zauważalnie szybciej niż inne testowane próbki, co skłoniło Sumiego do wyodrębnienia odpowiedzialnego za to enzymu i nadania mu nazwy. Wyniki opublikował siedem lat później, w 1987 roku, w czasopiśmie Experientia (patrz Źródła).
Czym jest nattokinaza i jak powstaje
Nattokinaza to enzym z grupy proteaz serynowych, czyli białek rozkładających inne białka. Powstaje naturalnie podczas fermentacji ugotowanej soi przez bakterię Bacillus subtilis natto, jako produkt uboczny jej metabolizmu. To opis budowy i pochodzenia enzymu, a nie deklaracja jego działania w organizmie człowieka.
Co pokazują badania
Rozkład fibryny w warunkach laboratoryjnych
Najlepiej udokumentowanym mechanizmem nattokinazy jest zdolność do rozkładania fibryny w probówce (in vitro). W literaturze opisano też pojedyncze badania na modelach zwierzęcych oraz nieliczne, zróżnicowane metodologicznie badania kliniczne z udziałem ludzi.
Czego jeszcze nie wiadomo
Wyniki z probówki i z modeli zwierzęcych nie przekładają się automatycznie na efekt u człowieka po spożyciu doustnym. Nattokinaza jest dużą cząsteczką białkową, a to, w jakim stopniu zachowuje aktywność po przejściu przez układ pokarmowy, pozostaje przedmiotem dyskusji w literaturze. Brakuje też dużych, niezależnych badań klinicznych oraz konsensusu co do dawkowania, dlatego pozostajemy przy opisie budowy enzymu i wyników badań, a nie przy sugerowaniu konkretnego działania po spożyciu.
Ile nattokinazy jest w natto i w suplementach
Ilość nattokinazy w natto zależy od jakości soi oraz od temperatury i czasu fermentacji. Aktywność enzymu opisuje się w jednostkach FU (jednostki fibrynolityczne), a w świeżym natto może wynosić od kilkuset do kilku tysięcy FU na gram, co czyni tę potrawę jednym z bogatszych naturalnych źródeł tego enzymu. Suplementy diety podają zwykle aktywność standaryzowaną, najczęściej do 2000 FU na kapsułkę.
| Cecha | Natto (produkt spożywczy) | Suplement nattokinazy |
|---|---|---|
| Źródło | Fermentowana soja | Ekstrakt z natto |
| Zawartość nattokinazy | Zmienna (kilkaset do kilku tys. FU/g) | Standaryzowana (np. do 2000 FU/kapsułkę) |
| Składniki towarzyszące | Witamina K2, błonnik, białko, żywe kultury bakterii | Zazwyczaj brak dodatkowych składników |
Naturalne natto dostarcza szerszego spektrum składników, a suplementy skupiają się na samym enzymie. Niektóre suplementy nattokinazy są celowo pozbawione witaminy K2, żeby uniknąć interakcji z lekami przeciwzakrzepowymi.
Nattokinaza a witamina K2 MK-7
Świeże natto zawiera naturalnie zarówno nattokinazę, jak i witaminę K2 w formie MK-7, jedno z bogatszych żywnościowych źródeł tej witaminy opisanych w literaturze. Witamina K2 ma w Unii Europejskiej dwa potwierdzone działania (rozp. UE 432/2012): pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi oraz pomaga w utrzymaniu prawidłowych kości. To jedyne sformułowania, których można legalnie używać w komunikacji o witaminie K, a nattokinazy one nie dotyczą.
Co jeszcze znajdziesz w natto
| Składnik | Charakterystyka |
|---|---|
| Nattokinaza | Enzym proteolityczny powstający podczas fermentacji soi |
| Witamina K2 MK-7 | Witamina K pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi i w utrzymaniu prawidłowych kości |
| Żywe kultury bakterii | Bacillus subtilis natto z procesu fermentacji |
| Białko roślinne | Pełny profil aminokwasów egzogennych |
| Błonnik | Naturalny składnik ziaren soi |
Nattokinaza w naszym natto i w kapsułkach
Nattokinaza powstaje naturalnie w każdym naszym natto podczas fermentacji, a najwięcej mówi o niej świeże natto, bo to soja tuż po fermentacji, bez dalszego przetwarzania. Wytwarzamy je w Zielonej Górze z certyfikowanej ekologicznej soi. Dla osób, które szukają standaryzowanej dawki, mamy też kapsułki z nattokinazą.
Zobacz kapsułki z nattokinazą 2000 FU w naszym sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Ze względu na wysoką zawartość witaminy K2 w kilku sytuacjach warto zachować ostrożność.
Dotyczy to zwłaszcza osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (na przykład antagonistów witaminy K, takich jak warfaryna czy acenokumarol), które powinny skonsultować spożycie natto lub suplementów z nattokinazą z lekarzem. Ostrożność zalecana jest też pacjentom po operacjach lub z zaburzeniami krzepnięcia oraz kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Podsumowanie
Nattokinaza to enzym proteolityczny, który dr Hiroyuki Sumi wyodrębnił i nazwał w 1980 roku, testując rozkład fibryny na płytce laboratoryjnej. Powstaje naturalnie podczas fermentacji soi przez Bacillus subtilis natto, razem z witaminą K2 MK-7, białkiem i błonnikiem. Dostępne dane pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i nielicznych badań klinicznych, które nie dowodzą związku przyczynowego z konkretnym efektem u człowieka. Natto warto traktować jako element zróżnicowanej diety, a nie jak lek.
Najczęściej zadawane pytania o nattokinazę
Czym jest nattokinaza?
To enzym proteolityczny z grupy proteaz serynowych, powstający podczas fermentacji soi przez bakterię Bacillus subtilis natto. Nazwę nadał jej w 1980 roku Hiroyuki Sumi, testując rozkład fibryny na płytce laboratoryjnej.
Czy nattokinaza ma w Unii Europejskiej potwierdzone działanie?
Nie. Nattokinaza nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, dlatego rzetelny opis ogranicza się do budowy, historii odkrycia i tego, co pokazują badania, a nie do działania. Najlepiej udokumentowanym mechanizmem jest rozkład fibryny w warunkach laboratoryjnych (in vitro), co nie jest tym samym, co potwierdzony efekt u człowieka.
Nattokinazę przyjmować rano czy wieczorem?
Dla natto jako żywności nie ma zalecanej pory dnia, w Japonii jada się je najczęściej rano. Przy suplementach kieruj się informacją producenta z opakowania, a w razie przyjmowania leków skonsultuj się z lekarzem.
Ile nattokinazy zawiera porcja natto?
Zależnie od warunków fermentacji, od kilkuset do kilku tysięcy jednostek FU na gram. Suplementy podają zwykle wartość standaryzowaną, najczęściej do 2000 FU na kapsułkę.
Czy nattokinaza rozrzedza krew lub rozpuszcza skrzepy?
Taki rozkład fibryny opisywano wyłącznie w warunkach laboratoryjnych (in vitro) i nie przekłada się on automatycznie na efekt u człowieka po spożyciu. Nie należy przypisywać nattokinazie działania rozrzedzającego krew czy rozpuszczającego skrzepy.
Czy nattokinaza to lek?
Nie. W Unii Europejskiej jest składnikiem żywności lub suplementu diety, bez statusu produktu leczniczego.
Czy natto można jeść codziennie?
Dla większości osób zdrowych tak. W Japonii natto jest stałym elementem codziennej diety, najczęściej w niewielkich porcjach. Ostrożność zalecana jest przy lekach przeciwzakrzepowych.
Czy natto zawiera GMO?
Natto z certyfikatem ekologicznym jest wolne od GMO i wytwarzane z soi z kontrolowanych upraw.
Źródła: Sumi H. i wsp., A novel fibrinolytic enzyme (nattokinase) in the vegetable cheese Natto, Experientia, 1987; rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 oraz rozporządzenie (UE) nr 432/2012; EU Register of Nutrition and Health Claims (Komisja Europejska); EFSA (European Food Safety Authority); PubMed.
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Nattokinaza nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
