Od lat śledzę publikacje o natto i jego składnikach, bo zależy mi na tym, żeby wiedzieć dokładnie, co w nich zmierzono, a czego z nich wprost nie wynika. Zebrałem tu najważniejsze badania o nattokinazie, witaminie K2 i fermentowanej soi: co dokładnie opisano, jakie mają ograniczenia metodologiczne i dlaczego wyniku z probówki nie da się prosto przełożyć na talerz. To przegląd literatury, a nie obietnica działania.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj suplementację i dietę z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- Ten przegląd obejmuje cztery badania: o nattokinazie i ciśnieniu tętniczym, witaminie K2 i kościach, nattokinazie i cholesterolu oraz fermentowanej soi i śmiertelności.
- Większość danych o nattokinazie pochodzi z badań w probówce (in vitro) lub z pojedynczych, niewielkich badań klinicznych, nie z dużych badań na ludziach.
- Badania obserwacyjne (kohortowe) pokazują korelacje, czyli współwystępowanie zjawisk, a nie związek przyczynowo-skutkowy.
- Ze składników opisanych w tym przeglądzie wyjątkowy status w Unii Europejskiej ma witamina K, jedyny składnik z autoryzowanym oświadczeniem zdrowotnym (rozp. UE 432/2012); nattokinaza i pozostałe opisywane związki takiego oświadczenia nie mają.
Jak czytać wyniki badań nad natto
Zanim przejdę do konkretnych publikacji, kilka słów o samych badaniach, bo ich rodzaj decyduje o tym, ile wolno z nich wywnioskować. Określenie in vitro znaczy dosłownie „w szkle”: to badania prowadzone w probówce albo na hodowli komórek, nie na żywym organizmie (przeciwieństwem jest in vivo, czyli „w żywym”). Słowo „kohorta” pochodzi z kolei z wojskowości: w starożytnym Rzymie kohorta była jednostką liczącą kilkuset żołnierzy, a dziś w naukach o zdrowiu tym samym słowem określa się grupę osób obserwowaną przez dłuższy czas. Badanie kohortowe opisuje więc, co dzieje się w takiej grupie, ale nie dowodzi, że jeden czynnik wywołał drugi, bo w tle działa mnóstwo innych zmiennych. Większość danych o nattokinazie pochodzi z badań in vitro lub z pojedynczych, niewielkich badań klinicznych, a wyniki z probówki i modeli zwierzęcych nie przekładają się automatycznie na efekt po zjedzeniu natto. Dlatego przy każdym badaniu opisuję dokładnie, co zaobserwowano, bez przypisywania natto konkretnego działania zdrowotnego.
Nattokinaza a układ krążenia
Nattokinaza to enzym pozyskiwany z natto, w literaturze opisywany jako proteolityczny (rozkładający białka), w tym fibrynę, czyli białko stanowiące główny składnik strukturalny skrzepów krwi. To obserwacja z badań laboratoryjnych, która nie jest dowodem na działanie u człowieka po spożyciu. W jednym z badań klinicznych opublikowanych w czasopiśmie Hypertension Research (Kim i wsp., 2008) autorzy opisali, że w grupie osób z podwyższonym ciśnieniem przyjmujących nattokinazę zaobserwowano niższe wartości ciśnienia tętniczego niż w grupie kontrolnej. Było to niewielkie badanie, a jego wynik wymaga potwierdzenia w większych, niezależnych próbach. Źródło
Witamina K2 a kości
Witamina K2 obecna w natto bierze udział w aktywacji białek zależnych od witaminy K (między innymi osteokalcyny), uczestniczących w gospodarce wapniowej organizmu. Dla witaminy K funkcjonują w Unii Europejskiej dwa oficjalne sformułowania z rejestru Komisji Europejskiej (rozp. UE 432/2012): witamina K pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi oraz witamina K pomaga w utrzymaniu prawidłowych kości. To jedyne dozwolone brzmienia o jej działaniu. Badanie obserwacyjne przeprowadzone w Japonii (Kaneki i wsp., 2001) opisało, że w analizowanej populacji wyższe spożycie witaminy K2 współwystępowało z niższą częstością złamań biodra u kobiet po menopauzie. Jest to korelacja z badania obserwacyjnego, nie dowód związku przyczynowego ani potwierdzenie działania natto. Źródło
Nattokinaza a profil lipidowy
W literaturze pojawiają się pojedyncze badania kliniczne oceniające wpływ nattokinazy na profil lipidowy krwi. W randomizowanym badaniu z grupą kontrolną (Yang i wsp., 2009) sama nattokinaza nie zmieniła istotnie poziomu lipidów, a wyraźne obniżenie cholesterolu pojawiło się dopiero w wariancie łączonym z czerwonym ryżem drożdżowym. Źródło Wynik ten pokazuje, że efekt na cholesterol wiązał się w tym badaniu z ryżem drożdżowym, a nie z samą nattokinazą, więc nie należy jej przypisywać samodzielnego działania obniżającego cholesterol ani traktować jako alternatywy dla leków. Tego rodzaju doniesienia są zresztą nieliczne i zróżnicowane metodologicznie.
Spożycie fermentowanej soi a śmiertelność. Badanie obserwacyjne
Badanie kohortowe opublikowane w The BMJ (Katagiri i wsp., 2020) objęło ponad 90 tys. osób w Japonii, obserwowanych średnio około 15 lat. Autorzy opisali, że w grupie o najwyższym spożyciu fermentowanej soi (między innymi natto i miso) śmiertelność ogólna była o około 10% niższa niż w grupie o spożyciu najniższym, a dla soi niefermentowanej (tofu) takiej zależności nie odnotowano. Sami autorzy podkreślają, że jest to badanie obserwacyjne, które wskazuje korelację, a nie dowodzi związku przyczynowego. Źródło Na niższą śmiertelność w populacjach spożywających dużo fermentowanej soi wpływa zapewne cały styl życia, nie pojedynczy produkt, dlatego wyniku tego nie należy uogólniać na inne populacje ani interpretować jako potwierdzenia właściwości zdrowotnych natto.
Badania a nasze natto
W Zielonej Górze robimy natto tą samą metodą fermentacji, która stoi za większością cytowanych tu badań: żywe kultury Bacillus subtilis natto na certyfikowanej ekologicznej soi. Nie twierdzimy, że nasz produkt leczy czy zapobiega chorobom, bo dowodów na to po prostu nie ma. Traktujemy go tak, jak sugerują dostępne dane: jako wartościowy element zróżnicowanej diety, a nie jako lek.
Zobacz nasze świeże natto w sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Produkt nie powinien być spożywany przez osoby przyjmujące środki przeciwzakrzepowe zawierające antagonistów witaminy K (np. warfaryna i acenokumarol). Ostrożność warto zachować także w ciąży i podczas karmienia piersią oraz przy przyjmowaniu innych leków na stałe: włączenie natto do diety w takich sytuacjach lepiej wcześniej skonsultować z lekarzem. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety, zdrowego trybu życia ani leczenia farmakologicznego.
Podsumowanie
Natto i jego składniki są przedmiotem badań o różnym charakterze: od obserwacji w probówce, przez niewielkie badania kliniczne, po duże badania obserwacyjne opisujące korelacje w populacjach. Żadne z nich nie uprawnia do przypisywania natto konkretnego działania leczniczego. Wyjątek w tym gronie stanowi tylko witamina K, jedyny opisany tu składnik z potwierdzonym w Unii Europejskiej statusem. Natto pozostaje wartościowym produktem spożywczym, elementem zróżnicowanej diety, a nie alternatywą dla leczenia farmakologicznego.
FAQ. Najczęściej zadawane pytania o badania nad natto
Co mówią badania naukowe o nattokinazie?
Większość danych pochodzi z badań w probówce (in vitro) oraz pojedynczych, niewielkich badań klinicznych. Opisywano między innymi rozkładanie fibryny w warunkach laboratoryjnych oraz efekty w małych próbach klinicznych, na przykład na ciśnienie tętnicze. Wyniki te wymagają potwierdzenia w większych, niezależnych badaniach.
Czy badania potwierdzają działanie nattokinazy u ludzi?
Nie w stopniu pozwalającym przypisać jej konkretne działanie zdrowotne. Wyniki z probówki i modeli zwierzęcych nie przekładają się automatycznie na efekty u człowieka po spożyciu doustnym, a dostępne badania kliniczne są nieliczne i zróżnicowane metodologicznie.
Czy nattokinaza obniża cholesterol?
W randomizowanym badaniu (Yang i wsp., 2009) sama nattokinaza nie zmieniła istotnie poziomu lipidów, a obniżenie cholesterolu pojawiło się dopiero w połączeniu z czerwonym ryżem drożdżowym. Samej nattokinazie nie należy więc przypisywać działania na cholesterol.
Czy fermentowana soja wydłuża życie?
Badanie kohortowe (Katagiri i wsp., 2020) opisało korelację między wyższym spożyciem fermentowanej soi a niższą śmiertelnością ogólną w populacji japońskiej. To korelacja z badania obserwacyjnego, nie dowód związku przyczynowego, i zależy zapewne od całego stylu życia.
Jak interpretować badania obserwacyjne nad natto?
Badania obserwacyjne, w tym kohortowe, opisują współwystępowanie zjawisk, czyli korelację, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Wskazują kierunek do dalszych badań, ale nie dowodzą, że to natto wywołuje dany efekt, i nie należy ich wyników uogólniać na inne populacje.
Czy witamina K2 i nattokinaza mają w Unii Europejskiej potwierdzone działanie zdrowotne?
Nie w jednakowym stopniu. Witamina K ma dwa autoryzowane oświadczenia zdrowotne w Unii Europejskiej (rozp. UE 432/2012): pomaga w prawidłowym krzepnięciu krwi i w utrzymaniu prawidłowych kości. Nattokinaza i pozostałe związki opisywane w cytowanych tu badaniach takiego statusu nie mają, dlatego przedstawiamy je wyłącznie jako przedmiot badań, a nie jako coś o potwierdzonym działaniu.
Źródła
- Kim J.Y. i wsp. (2008), badanie nad wpływem nattokinazy na ciśnienie tętnicze, Hypertension Research. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18971533/
- Yang N.C. i wsp. (2009), nattokinaza a profil lipidowy (sama nattokinaza bez efektu, działanie dopiero w połączeniu z czerwonym ryżem drożdżowym), Asia Pac J Clin Nutr. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19786378/
- Kaneki M. i wsp. (2001), spożycie witaminy K2 a złamania biodra w populacji japońskiej, Nutrition. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11369171/
- Katagiri R. i wsp. (2020), spożycie soi i fermentowanej soi a śmiertelność, The BMJ. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31996350/
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 oraz rozporządzenie (UE) nr 432/2012. EU Register of Nutrition and Health Claims (Komisja Europejska).
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Nattokinaza nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe (na przykład warfarynę, acenokumarol) powinny skonsultować włączenie natto do diety z lekarzem prowadzącym, ze względu na wysoką zawartość witaminy K2. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
