Izoflawony sojowe brzmią jak nazwa z laboratorium, a mają całkiem barwną historię: jedną z nich nazwano od japońskiego słowa na soję, drugą odkryto w europejskim krzewie farbiarskim. W Zielonej Górze robimy natto z fermentowanej soi, a izoflawony to jeden z naturalnych składników tego ziarna. Zebrałem tu, co o nich wiadomo na pewno: skąd wzięły się ich nazwy, jak zmienia je fermentacja i co na ich temat mówi literatura naukowa.
⚠️ Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (na przykład acenokumarol lub warfarynę)? Natto to jedno z najbogatszych źródeł witaminy K2, która może wpływać na działanie tych leków. Skonsultuj dietę i suplementy z lekarzem. Zobacz ważne informacje prawne i medyczne.
W skrócie
- Izoflawony sojowe to naturalne polifenole z grupy fitoestrogenów, głównie daidzeina, genisteina i glicyteina.
- W soi występują w formie związanej z cukrem, a podczas fermentacji natto część z nich przechodzi w aglikony, czyli formy wolne.
- Nazwa daidzeina pochodzi od japońskiego słowa oznaczającego soję, a genisteinę odkryto w barwiarskim krzewie janowca.
- W Unii Europejskiej izoflawony sojowe nie mają autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (rozporządzenie WE 1924/2006), dlatego opisujemy je od strony budowy, pochodzenia nazw i tego, co zmierzono w badaniach.
Czym są izoflawony i skąd ich nazwy
Izoflawony to naturalne polifenole obecne w soi. Zalicza się je do fitoestrogenów, bo ich budowa przypomina estrogeny, stąd zresztą sama nazwa: greckie „phyton” to roślina. Trzy najczęściej opisywane to daidzeina, genisteina i glicyteina, a ich nazwy mają ciekawe pochodzenie. Daidzeina wzięła nazwę od „daizu”, japońskiego słowa na soję. Genisteinę wyodrębniono po raz pierwszy pod koniec XIX wieku z janowca barwierskiego (Genista tinctoria), krzewu, którym w Europie farbowano tkaniny na żółto, i to od jego łacińskiej nazwy powstało słowo genisteina.
Co z izoflawonami robi fermentacja
W surowym ziarnie soi izoflawony są przyłączone do cząsteczki cukru, czyli występują jako glikozydy. Podczas fermentacji natto bakterie Bacillus subtilis natto odłączają tę resztę cukrową i powstają aglikony. Sama nazwa mówi, o co chodzi: „aglikon” to po grecku forma „bez cukru” (przedrostek „a” oznacza brak, „glykys” to słodki). To wciąż ta sama rodzina związków, tylko w formie wolnej. W literaturze opisuje się, że aglikony różnią się od form związanych sposobem wchłaniania. To opis budowy i procesu, a nie deklaracja działania.
Co opisują poszczególne badania
Forma aglikonów i fermentacja
W badaniach Ping i wsp. (2012) oraz Xiang i wsp. (2022) opisywano, że fermentacja natto przez różne kultury Bacillus subtilis wpływa na zawartość izoflawonów w formie aglikonów oraz na mierzony w laboratorium potencjał antyoksydacyjny próbek. Są to wyniki analiz laboratoryjnych dotyczące składu i właściwości próbek, nie badania kliniczne na ludziach.
Badania obserwacyjne na ludziach
W badaniu kohortowym Takayama (Nagata i wsp., 2017) analizowano zależność między spożyciem soi i natto a śmiertelnością w populacji japońskiej. To badanie obserwacyjne, które opisuje korelacje w konkretnej populacji, nie dowodzi związku przyczynowego i nie uprawnia do przypisywania natto konkretnego działania. Wyników nie należy wprost uogólniać na inne populacje.
Dlaczego reakcja bywa różna
Indywidualna odpowiedź na izoflawony bywa zróżnicowana, między innymi ze względu na mikroflorę jelitową. Część daidzeiny bakterie jelitowe przekształcają w związek zwany equolem, ale zdolność do tego ma tylko część populacji. To jeden z powodów, dla których wyniki badań nad izoflawonami są tak niejednoznaczne.
Izoflawony w naszym natto
Izoflawony są naturalnym składnikiem każdej soi, więc znajdziesz je w całym naszym natto. Najwięcej mówi o nich świeże natto, bo to po prostu soja tuż po fermentacji, bez dalszego przetwarzania. Wytwarzamy je w Zielonej Górze z certyfikowanej ekologicznej soi.
Zobacz nasze świeże natto w sklepie
Bezpieczeństwo i ostrożność
Natto jest produktem spożywczym bezpiecznym dla większości zdrowych osób. Ponieważ izoflawony są fitoestrogenami, a natto jest bogate w witaminę K2, w kilku sytuacjach warto zachować ostrożność i omówić spożycie soi z lekarzem.
Dotyczy to zwłaszcza osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (na przykład antagonistów witaminy K, takich jak warfaryna czy acenokumarol), ze względu na zawartość witaminy K w natto. Ostrożność warto zachować także przy chorobach hormonozależnych lub po ich przebyciu oraz przy zaburzeniach tarczycy, szczególnie gdy spożycie soi jest duże. Natto zawiera soję, więc nie jest przeznaczone dla osób z alergią na soję. Suplement diety ani żaden produkt spożywczy nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Podsumowanie
Izoflawony sojowe to fitoestrogeny naturalnie obecne w soi, a ich nazwy prowadzą od japońskiej soi po europejski krzew farbiarski. Podczas fermentacji natto część z nich przechodzi w formę aglikonów. Dostępne dane pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i obserwacyjnych, które nie dowodzą związku przyczynowego z konkretnym efektem u człowieka. Natto warto traktować jako element zróżnicowanej diety, a nie jak lek.
Najczęściej zadawane pytania
Od czego pochodzą nazwy daidzeina i genisteina?
Daidzeina wzięła nazwę od „daizu”, japońskiego słowa oznaczającego soję. Genisteinę wyodrębniono w XIX wieku z janowca barwierskiego (Genista tinctoria), europejskiego krzewu używanego do farbowania tkanin, i to jego łacińska nazwa dała jej miano.
Czym są aglikony izoflawonów?
To wolne formy izoflawonów, które powstają, gdy podczas fermentacji odłączona zostaje przyłączona do nich reszta cukrowa. Słowo „aglikon” znaczy po grecku „bez cukru”. W literaturze opisuje się, że różnią się od form związanych sposobem wchłaniania.
Ile izoflawonów zawiera porcja natto?
Porcja natto (około 50 g) dostarcza izoflawonów, w dużej części w formie aglikonów. Dokładna ilość zależy od surowca i przebiegu fermentacji.
Czy izoflawony sojowe mają w Unii Europejskiej potwierdzone działanie?
Nie. Izoflawony sojowe nie mają w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, dlatego rzetelny opis ogranicza się do budowy, pochodzenia i tego, co zmierzono w badaniach, a nie do działania. Dostępne dane pochodzą głównie z badań laboratoryjnych i obserwacyjnych.
Kto powinien zachować ostrożność ze spożyciem soi?
Ostrożność i konsultację z lekarzem warto rozważyć przy chorobach hormonozależnych, zaburzeniach tarczycy oraz przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych. Natto zawiera soję, więc nie jest odpowiednie dla osób z alergią na soję.
Źródła
- Xiang A. i in. Determination of 14 Isoflavone Isomers in Natto by UPLC-ESI-MS/MS and Antioxidation and Antiglycation Profiles. Foods. 2022;11(15):2229. Link
- Ping SP. i in. Effect of Isoflavone Aglycone Content and Antioxidation Activity in Natto by Various Cultures of Bacillus subtilis During the Fermentation Period. J Nutr Food Sci. 2012. Link
- Nagata C. i in. Dietary soy and natto intake and cardiovascular disease mortality in Japanese adults: the Takayama study. Am J Clin Nutr. 2017;105(2): 426-431. Link
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 oraz rozporządzenie (UE) nr 432/2012; EU Register of Nutrition and Health Claims.
Nota prawna i medyczna. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Izoflawony sojowe nie mają w Unii Europejskiej autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie WE 1924/2006), a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety. Pełne informacje znajdziesz na stronie Informacje prawne i medyczne.
